Meritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort Bayanİzmit Escort BayanMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot Oyunları, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve Kampanyalar, Mavibet Giriş AdresiMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahisleriMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Mobilden Giriş 2026Marsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor Bahisleri, Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir MiMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriromabetromabet girişromabetteosbetteosbet girişteosbetalobetroketbetroketbet girişroketbetultrabetultrabet girişultrabetbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetplaybetplay girişbetplaygalabetgalabet girişgalabetmavibetmavibet girişmavibetjokerbetjokerbet girişjokerbetinterbahisrestbetrestbet girişrestbetmatbetmatbet girişmatbetlunabetperabetperabet girişperabetbetciobetcio girişbetcionakitbahisamgbahisvaycasinovaycasino girişvaycasinokingroyalkingroyal girişkingroyalaresbetaresbet girişaresbetultrabetultrabet girişultrabetbetwoonbetwoon girişbetwoonbetnanobetnano girişbetnanoMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot Oyunlarırestbetrestbet girişrestbetmavibetmavibet girişmavibetkalebetkalebet girişkalebetnakitbahispokerklaspokerklas girişpokerklasmavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahislunabetlunabet girişlunabetamgbahisamgbahis girişamgbahisvaycasinorestbetrestbet girişrestbetalobetalobet girişalobetenbetenbet girişenbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahisbetzulabetzula girişbetzulanorabahisnorabahis girişnorabahisbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonprensbetvegabetbetciobetcio girişbetciomasterbettingmasterbetting girişmasterbettingromabetsüpertotobetgalabetgalabet girişgalabetceltabetceltabet girişceltabetaresbetjokerbetjokerbet girişjokerbetpashagamingkalebetkingroyalkingroyalkingroyal girişkingroyalmeritkingmeritking girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismatbetmavibetinterbahismeritkingmeritking girişmeritkingkingroyalmeritkingmatbetmatbetmavibetinterbahisRestbetRestbet girişRestbetrestbetrestbet girişrestbetNgsbahisNgsbahis girişNgsbahisSonbahisSonbahis girişSonbahisMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisMeritkingMeritking girişMeritkingmariobetmariobet girişmariobetMarsbahisMarsbahis girişMarsbahismavibetmavibet girişmavibetMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisromabetromabet girişromabetHoliganbetHoliganbet girişHoliganbetNorabahisNorabahis girişNorabahisPrensbetPrensbet girişPrensbetVegabetVegabet girişVegabetbetciobetcio girişbetcioMasterbettingMasterbetting girişMasterbettingromabetromabet girişromabetSupertotobetSupertotobet girişSupertotobetCeltabetCeltabet girişCeltabetaresbetaresbet girişaresbetJokerbetJokerbet girişJokerbetPashagamingPashagaming girişPashagamingKalebetKalebet girişKalebetRestbetRestbet girişRestbetmeritkingmeritking girişmeritkingPerabetPerabet girişPerabetbetciobetcio girişbetcioLunabetLunabet girişLunabetMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort BayanAntalya Escort Bayangalabetgalabet girişgalabetlunabetlunabet girişlunabetkalebetkalebet girişkalebetmavibetmavibet girişmavibetjokerbetultrabetultrabet girişultrabetbetciobetcio girişbetcioceltabetceltabet girişceltabetbetnanobetnano girişbetnanoprensbetprensbet girişprensbetvegabetvegabet girişvegabetromabetromabet girişromabetsüpertotobetsüpertotobet girişsüpertotobetaresbetaresbet girişaresbetpashagamingpashagaming girişpashagamingkalebetkalebet girişkalebetnakitbahisvaycasinovaycasino girişvaycasinojokerbetjokerbet girişjokerbetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahismavibetmavibet girişmavibetgalabetgalabet girişgalabetkalebetkalebet girişkalebetprensbetprensbet girişprensbetvaycasinovaycasino girişvaycasinoceltabetceltabet girişceltabetromabetromabet girişromabetaresbetaresbet girişaresbetgrandpashabetRestbetRestbet girişRestbetRestbetRestbet girişRestbetRestbetRestbet girişRestbetHoligabetHoligabet girişHoligabetBetwildBetwild girişBetwildDedebetDedebet girişDedebetMavibetMavibet girişMavibetMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisHoliganbetHoliganbet girişHoliganbetGrandpashabetGrandpashabet girişGrandpashabetDedebetDedebet girişDedebetİmajbetİmajbet girişİmajbetMeritkingMeritking girişMeritkingMeritkingMeritking girişMeritkingAlobetAlobet girişAlobetAlobetAlobet girişAlobetBetzulaBetzula girişBetzulaBetzulaBetzula girişBetzulaVaycasinoVaycasino girişVaycasinoGrandpashabetGrandpashabet girişGrandpashabetGrandpashabetGrandpashabet girişGrandpashabetVaycasinoVaycasino girişVaycasinoKingroyalKingroyal girişKingroyalKingroyalKingroyal girişKingroyalMeritkingMeritking girişMeritkingMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisNorabahisNorabahis girişNorabahisNorabahisNorabahis girişNorabahisEditörbetEditörbet girişEditörbetEditörbetEditörbet girişEditörbetAtlasbetAtlasbet girişAtlasbetAtlasbetAtlasbet girişAtlasbetAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisXslotXslot girişXslotXslotXslot girişXslotTeosbetTeosbet girişTeosbetTeosbetTeosbet girişTeosbetBetplayBetplay girişBetplayBetplayBetplay girişBetplayEnjoybetEnjoybet girişEnjoybetEnjoybetEnjoybet girişEnjoybetEfesbetEfesbet girişEfesbetEfesbetEfesbet girişEfesbetBetbigoBetbigo girişBetbigoBetbigoBetbigo girişBetbigoDedebetDedebet girişDedebetDedebetDedebet girişDedebetkingroyalkingroyal girişkingroyalmeritkingmeritking girişmeritkingmatbetmatbet girişmatbetmatbetmatbet girişmatbetmavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahisinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibet

रुचि भल्ला का यात्रा संस्मरण “सफ़र के सहयात्री”

रुचि भल्ला की रचनाएँ हँस, तद्भवपहल, नया ज्ञानोदय, वागर्थ, कादम्बिनी, कथादेश सहित अनेक पत्र-पत्रिकाओं में प्रकाशित होने के साथ इनकी कविताओं का प्रसारण आकाशवाणी के इलाहाबाद, सातारा तथा पुणे केन्द्रों से हुआ। शब्दों से प्रकृति को बांधना-छानना इनकी लेखनी में सहजता से आता है। अपनी भीमाशंकर यात्रा संस्मरण को वे जानकीपुल पर साझा कर रही हैं।


 

भीमाशंकर का नाम आप सबने भी सुना होगा …. नाम मैंने भी सुन रखा था …. बस देखा नहीं था उसे 9 जुलाई 2017 से पहले तक यह शिव के बारह ज्योतिर्लिंगों में से एक है भीमाशंकर मंदिर को ज्योतिर्लिंग दर्शन की खास दृष्टि से तो नहीं बस यूँ ही ख्याल चला आया कि महाराष्ट्र में रह कर महाराष्ट्र को देखा जाए महाराष्ट्र बारिशों के मौसम में अपने पूरे रंग में जाता है ….पूरे शबाब पर …. हरेभरे पठार अपनी रंगत पर खुद ही फ़िदा होने लगते हैं

केसरी रंग से इसे चाहे जितना भी लगाव क्यों हो ….महाराष्ट्र दिखता हरा ही है हरे रंग में हिमाचल प्रदेश से होड़ लेने की टक्कर रखता है मानसून के दिनों में हरे रंग की इस रस्साकशी के खेल को देखने के ख्याल से ही भीमाशंकर मंदिर जाने का मेरा मन हो आया वैसे तो मेरा मन उस मंदिर में भी जाने का खूब करता है जिसकी सीढ़ियों के बाहर राजेश खन्ना और मुमताज़ आखिरी कसम फिल्म में पूरी टोली और गाजेबाजे के संग झूमते गाते हैं यह गीत

जयजय शिव शंकर काँटा लगे कंकड़

कि प्याला तेरे नाम का पीया।।

 शिव के प्रेम में कौन नहीं नीलकंठ हो जाना चाहता है नीलकंठ से याद आया …. शनिवार की दोपहर किसी काम से घर के पीछे आँगन में मेरा जाना हुआ। वहाँ जाती हूँ तो निगाह बरबस पेड़ों पर भी चली जाती हैवैसे तो आँगन में दिन भर पंछी चहचहाते रहते हैं बैक ग्राउंड म्यूज़िक की तरह पंछियों की चहचहाहट का आॅर्केस्ट्रा बजता रहता है सूरज की विदा की बेला तक कोयल तो भोर के पहले से ही चली आती है रात के अंतिम पहर में ….और आकर कुहुकने लगती है प्री माॅर्निंग अलार्म की तरह

 फलटन के दिन मैंने इन पंछियों की संगत में ही बिताए हैंअब तो इनकी बोली भी पहचानने लगी हूँ और इनकी मौन की भाषा भी …. तो मैं बात कर रही थी बीते शनिवार की आँगन में जब गई तो अचानक ही निगाह पड़ गई प्रियंका के घर में लगे सहजन के पेड़ पर उसकी डालियों पर झूलते हुए सहजन के फूल सुच्चे मोतियों की माला लग रहे थे। मैं गुलाब, गेंदा ,रजनीगंधा, सूरजमुखी, चमेली को प्यार करने वाली देखतेदेखते सहजन के फूलों के प्रेम में पड़ती जा रही हूँ तमाम जानेअनजाने पंछियोंभँवरों को मैंने सहजन के फूल के पास उड़ते आते देखा है। 

 मेरे आश्चर्य का ठिकाना नहीं था जब मैंने फूलों के एक गुच्छे के पास नीलकंठ को बैठे हुए देखा चुपचाप टहनी पर ऐसे बैठा हुया था जैसे समाधिस्थ शिव हों नीलकंठ पंछी के पास वही रंग था जिस भस्मभूत और भंग के रंग में शिव लीन रहते हैंसाक्षात नीलकंठ मेरी आँखों के आगे विराजमान थे …. जैसे हाथ थाम कर ले जाने आए हों भीमाशंकर के रास्ते के लिए ….फिर पता नहीं कब कैसे आननफानन रविवार की सुबह हम सब भीमाशंकर के लिए रवाना हो लिए

 फलटन से 215 किलोमीटर का रास्ता है मंदिर तक पहुँचने में ….पश्चिमी घाट के सहयाद्रि पर्वत पर 3,215 फीट की ऊँचाई पर बना हुया यह प्राचीन मंदिर है। कहते हैं ….शिवाजी महाराज ने इस मंदिर की पूजा के लिए कई तरह की सुविधाएँ प्रदान की थीं भीमाशंकर मोटेश्वर महादेव के नाम से भी खूब चर्चित हैं

 रविवार का यह दिन गुरु पूर्णिमा का था और महीना सावन का धूपछाँव के साये में कार चलती रहीकहींकहीं बारिश की रिमझिम फुहारों से भी सामना होता रहा। हरेभरे पठारों के बीच काली सर्पीली सड़कें जैसे शेषनाग की सवारी कराती हुईं ले जा रही थीं शिव के मंदिर की ओर बीच रास्ते में जेजुरी भी आता है जहाँ ऊँचे पठार पर स्थित खंडोबा का प्रसिद्ध मंदिर है। इससे आगे सासवड़ की ओर हम बढ़ते गएसासवड़ के बाद पुणे आता है। पुणे से लगभग 110 किलोमीटर की दूरी पर पड़ता है भीमाशंकर ….पर पुणे जाने से पहले जब सासवड़ आता है, उस रास्ते में अस्मिता नाम की एक दुकान है जहाँ का वड़ा पाव खासा मशहूर है।आतेजाते यात्री अस्मिता पर रुकते ज़रूर हैं , कच्चे आम के मौसम में वड़ा पाव के बीच लगाई चटनी में कैरी के छोटे स्लाइस भी रख कर देता है दुकानदार वह खट्टा स्वाद फिर अगले बरस तक ज़ुबान पर चढ़ा रहता है कैरी के लौटने तक

  सासवड़ वैसे भी बहुत हराभरा रहता है।गन्ने और बाजरे के खेत ही खेत हैं और यहाँ के किसान बहुत कर्मठपठारी ज़मीन पर फूल खिलाना जानते हैं ….गेंदा अभी से लहलहाने लगा है उनके खेतों मेंएकदो नहीं गेंदे के अनगिनत सूरज उगा देते हैं ये खेत मेंसेवंती के फूल भी उजली दंतपक्ति से खिलखिला उठते हैं गेंदें के संग। भूरी गाय भी अक्सर दिख जाती है नीली मोतियों का हार पहने सासवड़ रेलवे स्टेश्न के पहले बड़ीबड़ी तरल आँखों से ऐसे देखती है जैसे तलाशती है कोई बरसों पुराना नाताजबकि जानती है गाय से तो माँ जैसा रिश्ता होता है।

 खेतखलिहान से गुज़रते रास्ते के दोनों किनारों पर गुलमोहर के पेड़ लगे हुए हैं तन कर खड़े ये छतनार पेड़ ऐसे लगते हैं जैसे लाल फूलों वाली प्रिन्टेड छतरियाँ खोले खड़े हों धूप और बारिश से राहगीरों को बचाव देने के लिए। उदारमना प्रकृति को देखती हूँ तो आँखें भर आती हैं दोनों हाथों से स्नेह और ममता लुटाती जाती है सब पर।

 ममता भरे हाथ की छाँव में मैंने देखा ….आसमान में काले मेघ उड़े चले रहे थे, पठारों की दीवार को लाँघते हुए ….तभी मैंने देखाबादल का एक बड़ा सा टुकड़ा आसमान के सीने से लगा वह एकदम पठार के आकार का लग रहा था बादल आगे और वैसा ही पठार उसके पीछे था जैसे आसमान एक आइना हो और पठार अपना प्रतिबिम्ब देख रहा हो आइने में झाँकते हुए।

 रेलवे लाइन साथसाथ चल रही थी रास्तों के संगपठारी घुमावदार रास्तों के बीच गोल घूमता रेलवे ट्रैक ऐसा लग रहा था जैसे ईश्वर बाल रूप में बैठा ईंजन और रेलगाड़ी का चाभी वाला खिलौना खेल रहा हो ट्रैक बिछा कर। अब अगलबगल सिर्फ और सिर्फ पठार थे ,घास के मखमली पंखों का मुकुट शीश पर धारण किए हुए

  उन्हें देखतेदेखते दीवे घाट तक पहुँच आए थे हम दिन हो या रात पुणे से आतेजाते लोग सड़क के किनारे खड़े होकर इस घाट से प्रकृति का नज़ारा ज़रूर देखते हैंजबकि खास जगह नहीं है वहाँ खड़े होने की पर कदम सबके ठहर जाते हैं पठार की ममतामयी गोद में पुणे इत्मीनान की साँस लेता हुया दिखता है इस घाट से …. और अगर रात का वक्त होदेखने वाला एकबारगी सोच में पड़ जाए कि आसमाँ ऊपर है या नीचे सुनहरीरुपहली बत्तियों से चमचमाती यह नगरी तारों की टिमटिमाती बस्ती लगती हैजैसे दीपक में जगमगाती लौ हो। शायद यही वजह रही हो इसे दीवे घाट पुकारने की

 रास्ता आगे बढ़ता जा रहा था। पुणे आतेआते ट्रैफिक भी बढ़ आया था …. जहाँ तक निगाह जाती लोगों की भीड़ ही भीड़ और वाहनों का फैला समन्दर दिखता था उस समन्दर के बीच राह बनाते हुए हम आगे बढ़ते गए पठारी रास्तों की वजह से सड़कें भी सीसाॅ का झूला झुलाती जाती हैं हमारे सामने अब चल रही थी एक ओपन जीप, उसमें महिलाएँ खचाखच भर कर बैठी हुई थींआपस में हँसतीबतियाती हुईं। उन्हें देख कर लगा ….सुखदुख के कितने किस्से होते हैं हम स्त्रियों के पास कि रास्ता कट जाए पर बात खत्म नहीं होती मन के सारे भेद खोल जाती हैं आपस में और जी हल्का कर लेती हैं पुरुष इस एहसास से वंचित ही रह गए हैंअपने सुखदुख मन में समेटे हुए ,इतना कह ही नहीं पाते वे एकदूसरे से। उनके मन की बात मन में ही रह जाती है। 

 यही देखतेसोचते सफ़र कटता रहा पुणे शहर पीछे छूट चुका था गाँव और कस्बों के बीच से राह निकलती जाती थी कि तभी पारगाँव दिखा ….वहीं दोराहे के मोड़ पर टूटी हुई एक हवेली थी ….चार सौ साल पुरानी अब भी गर्व से खड़ी थी ….जैसे बूढ़ा शेर हो जो जब तक रहे, रहेगा शेर ही कार से उतर कर मैंने उसकी तस्वीरें ले लीं उसके पास ही मोड़ पर चाय की एक दुकान भी थी दुकानदार से उस हवेली के बारे में पूछा तो मालूम हुया कि पारगाँव के राजा धैर्यसिंह उदयराजे ने बनवायी थी यह हवेलीयह जगह हवेली के अतिरिक्त असंख्य मोरों से मुलाकात के लिए भी जानी जाती है।

 पक्की सड़क से रास्ता अब कच्ची सड़क पर उतर आया था पचास किलोमीटर की ड्राइविंग मैंने भी की ….और फिर जाकर कार रोकी ऊर्जा मिल्क बार ,चौफुला के पास मिल्क बार की लाल छत पर गौरेया का जोड़ा बैठा हुया था। एक की चोंच में घोंसले के लिए कुछ तिनके भरे हुए थे इस कोडक मोमेन्ट को मैंने कैमरे में कैद कर लिया ऊर्जा मिल्क बार का बादाम फ्लेवर्ड मिल्क खासा स्वादिष्ट थाज़रूरी नहीं कि टाॅप ब्रान्ड ही अच्छे होते हैं ….जहाँ जो मिले, हम उसी के हो लेते हैं ऊर्जा ब्रान्ड से थकावट दूर हो आयी थी।

 रास्ता अब भी शेष था सौ किलोमीटर का। गाँव के गाँव आकर गले मिलते और बिछड़ते रहे रंग सबका एक ही था हरा निगाह जहाँ तक जाती हरा रंग ही बिखरा दिखता था कहा भी तो जाता है कि सावन के अंधे को हरा ही हरा दिखाई देता है। यह सावन का असर है कि भीमाशंकर का प्रेम कि सब हरासब नीला ही नज़र रहा था हरा ही नीला ….नीला ही हरा वैसे भी प्रकृति के दो हाथों में यही दो रंग होते हैं, धरती का हरा और आकाश का नीला

  नीली छाँव में हरियाली देखतेदेखते मंचर तक पहुँचे थे हम ….कि तभी निगाह पड़ी सामने चलते जाते एक ट्रक पर ट्रक के पीछे अक्सर शेरशायरी लिखी हुई मिल जाती है जिसे पढ़ना मुझे हमेशा पसंद रहा है। फलटन में आकर कभी ट्रक के पीछे हिंदी में लिखा कुछ पढ़ने को मिला नहीं आज जब हिंदी में लिखा हुआ देखा – 

मालिक की गाड़ी ड्राइवर का पसीना 

चलती है सड़क पर बन कर हसीना।। 

तो निगाह नंबर प्लेट पर चली गई ….यह तो मध्यप्रदेश के ट्रक का नंबर है। ट्रक जैसे हिन्दी बोलने वाली मुझे बिछड़ी सहेली मिल गई हो। 

 उससे गले मिलते हुए घोड़गाँव तक चले आए थे हम कार अब बाज़ार के बीचोंबीच चल रही थी एक तरफ़ पक्की दुकानें और सड़क के दूसरी ओर इतवार बाज़ार लगा हुया था काफी चहलपहल और गहमागहमी थी वहाँ लोग खरीददारी करने निकले हुए थे। घर की ज़रूरत का लगभग सब सामान सजा कर रखा हुया था इन दुकानों में बच्चों के लिए प्लास्टिक के खिलौने ,गुड्डेगुड़िया, मोटरकार, बंदर ,भालू, चिड़िया कहीं एल्यूमिनियम के छोटेबड़े बर्तन, रंगबिरंगे कपड़े, दालमसाले, सब्जीभाजी, टोकरी भर मछलियाँ भी रखी थीं बिक्री के लिए ताजी मछलियाँ पास ही बहती नदी से लायी हुईं थीं कार की भागती रफ्तार में बहती नदी को तो देखा था पर बोर्ड पर लिखा उसका नाम नहीं पढ़ सकी थी

 नदी किनारे बसा घोड़गाँव मेरी स्मृतियों में हमेशा रहेगा यह पहली जगह मैंने ऐसी देखी कि सड़क के किनारे से थोड़ा पीछे की तरफ़ कब्रिस्तान नज़र रहा थालोगों की भीड़ भी थी वहाँ….और उससे ही सटा हुया श्मशान घाट थाआज के समय में जहाँ बातबात पर धर्म और मज़हब को लेकर झगड़े और फ़साद हो रहे हैं ….जहाँ इस बात पर मुद्दे उठते हैं कि मंदिरमस्जिद साथसाथ क्यों है ….वहाँ घोड़गाँव इस बात का जवाब लिए खड़ा है कि धर्म और मज़हब तोड़ते नहीं जोड़ते हैं जैसे जीवन के बाद भी जुड़ी हुई हैं यहाँ कब्रिस्तान और श्मशान की रूहें आपस मेंयह मंज़र मेरी आँखों में सदा के लिए कैद हो आया।

 पठारी सर्पीली सड़कों पर कार का पहिया आगे दौड़ता जा रहा था। साथसाथ आसमान में रुई से बादल उड़ रहे थे। धूल का कहीं नामोनिशान नहीं था इन रास्तों परयही वजह थी कि बादल उजले ही मिलते रहे सड़कें अब लगभग खाली थींहवा में बह रहा था उड़ते पंछियों का संगीत दायें से बायें ….बायें से दायें वे कार के सामने ऊपर की ओर उड़ कर आतेजाते रहे कभी कोई कौव्वा अपने काले परों की नुमाईश करता चला आता तो कभी बगुला टीनोपाल में भिगो कर चमकायी सफेद पोशाक पहने सामने जातासजीसँवरी बुलबुल भी चली आती थी उड़ते हुए। गौरेया भी मिलती रही जोड़े मेंइन पंछियों का पीछा तितलियाँ भी करती रहींरास्ते भर मिलती रहीं फ्लोरोसेंट तितलियाँ पठार के हरे रंग में रंगी हुईं।

 इस सफ़र के साथी पंछी और तितली ही नहीं सागवान के पेड़ भी थेहम पठार पर चढ़ते रहे, सागवान के पेड़ स्वागत में खड़े भीमाशंकर के दर्शनार्थियों को सलामी देते रहेसागवान से मिल कर जब बढ़े ….धान के खेत ही खेत थे आगे रास्ते मेंबचपन से पढ़तीसुनती रही हूँ कि भारत देश सत्तर प्रतिशत गाँवों में रहता है। इतनी हरियाली और खेतखलिहान देख कर लगा महाराष्ट्र में ही सारे हिन्दोस्तान का वह सत्तर प्रतिशत हिस्सा बसा है ऐसे मौसम में। 

 धान रोपते स्त्रीपुरुष किसान पानी से भीगे खेतों में लगातार झुक कर काम कर रहे थे। हल्की बूँदाबाँदी शुरू हो आयी थी वे मौसम से बेखबर मखमली धानी कालीन बुनते रहे तैयार चौकोरआयताकार कालीन धरती पर बिछे हुए ऐसे लग रहे थे जैसे महाराष्ट्र में भदोई शहर चला आया हो धानी कालीन का गट्ठर सर पर उठाए

  देखतेदेखते मापोला गाँव गया थाऊँचे पठार पर चढ़ कर जब घाट से उस गाँव को देखा तो लगा The solitary reaper वाली कविता का शीर्षक शायद ऐसे ही किसी गाँव को देख कर मिला होगा विलियम वर्ड्सवर्थ कोपंछी अब भी चले रहे थे कार के सामने ऊपर उड़ते हुएहवा तीव्र वेग से बह रही थीपठार की चढ़ाई ऐसी लगती रही जैसे आसमान को छूने में हाथ भर का फासला बचा हो तभी सड़क के बायीं ओर लगे पोल पर मेरी निगाह ठहर गईयह तो नीलकंठ बैठा हुया था, वही पंछी जो कल घर के आँगन में मिला थाइससे पहले कि मैं उससे पहचान करती वह पलक झपकते ही उड़ चला। मेरी निगाह पीछा करती रही पर वह तो पठार के पार था

 भीमाशंकर अब दूर नहीं थासड़क के एक किनारे जाते हुए वाहनों का कारवां था और उसी सड़क के दूसरे किनारे पर दर्शन करके लौटते हुए लोग चले रहे थेउनके माथे पर चंदन का टीका और हाथ में प्रसाद था वे प्रसन्न मन से लौट रहे थे ….कोई भागमभाग नहीं….कोई शोर नहीं दर्शन का सुखसंतोष उनके चेहरों से झलक रहा था। आतेजाते लोग वाहनों से उतर कर पठार की नर्म हरियाली पर भी टहल रहे थे बीचबीच में बाइक, बस और कार से उतर कर यात्री पठार पर बिछे नर्म हरे कालीन पर बैठ कर साथ लाया भोजन करते हुए भी मिले

 तापमान बाहर पच्चीस डिग्री के आसपास थाभीमाशंकर का रास्ता मानसून के मौसम में खास आकर्षण लिए होता है पर्यटकों के  लिएपठारों के बीच से ऐसे मौसम में दूधिया झरने भी बह आते हैंपर्यटक वाहनों से उतर कर भीगने लगते हैं उस नैसर्गिक फव्वारे के नीचे जाकर तन के साथ मन भी गीला हो आता है।गीले मन पर चढ़ने लगता है सावन का हरा रंग। इस हरे रंग में रंगने चले आते हैं देश के दूरदूर के हिस्सों से पर्यटक और दर्शनार्थी। जहाँ तक निगाह जाती है हराहरा ही दिखता है ….और हरे कि इतने हरे रंग कि आँखें थक आयी थीं हरे रंग में हरी होकर ऐसी हरियाली के बीचोंबीच यह मंदिर भीमा नदी के पास बना हुया है। पंछी, तितली, मछली, पेड़पौधे, जानवर से भरा भरपूर जीवन है यहाँ।

 भीमाशंकर मंदिर का रास्ता अब पास आता जा रहा थाआसमान के प्याले से छलकने लगी थी अमृत वर्षा धरतीआकाश दोनों भीग रहे थे उस बारिश मेंसड़क के दोनों ओर लगे बरगद के पेड़ भी नहा उठे थे अमृत वर्षा में जटाजूट धारी वे औघड़ शिव का रूप धरे हवा में झूम रहे थे प्रेमप्याला पीते हुएउनकी जटाओं में अटकी काँच की बूँदें जैसे शिव की जटाओं से बहती हुई गंगा की धारा होदोनों ओर लगे असंख्य बरगदों के बीच से गुज़रना जैसे बरगद की बनी गुफा के भीतर से होकर जाना थाघने जंगल में इस गुफा को देख कर मुझे याद आती रही जाॅन कीट्स की कविता La Belle Dame sans Merci वाली गुफा

 साँझ ढलने लगी थीछाने लगा था आसमान पर शिव का गाढ़ा नीला रंग …. जैसे भीमाशंकर के आसमान को डमरू की तरह हाथ में उठाए खड़े हों शिवआकाश नीलकंठ हो आया था नीलकंठ का नाम लिया ही था कि फिर आँखों के आगे चला आया वह पंछी और आकर बैठ गया सामने बिजली की तार परमंदिर अब एक किलोमीटर की दूरी पर थानीलकंठ पंछी शिव का दूत बन कर हमें रास्ता दिखलाता रहा।

 दूर से ही अब दिख रहा था मंदिर का शिखर इसके सुंदर शिखर को 1800 सदी में बनाया था नाना फड़नवीस ने काले पत्थरों से बना नागरा शैली में यह मंदिर स्वागत की मुद्रा में अपने दोनों हाथों को खोले खड़ा था दर्शनार्थियों की प्रतीक्षा में उससे मिलने के लिए कदम अब बढ़ते गए 217 सीढ़ियों का फासला था बीच में मंदिर के मुख्य कक्ष के बाहर हजारों की संख्या में भीड़ जुटी थीऊँ नम: शिवाय का जाप करते लोग कतार में खड़े थेमुख्य कक्ष में ज्योतिर्लिंग दमक रहा था सुच्चे चाँदी से जड़ित था उस पर शिव का चेहरा जैसे अपने शीश पर धरा चंद्रमा उतार कर उसे ही अपना चेहरा बना लिया हो शिव ने घंटेघड़ियाल लगातार बज रहे थेरंगबिरंगे फूलों की वर्षा हो रही थी ज्योतिर्लिंग पर हरहर महादेव के जाप से भीमाशंकर मंदिर की दीवारें गूँज उठी थीं पल भर से ज्यादा ठहरना संभव कहाँ हो पाता है मंदिरों में नज़र भर देख कर चाँदी की नक्काशीदार सीढ़ी पर पाँव धर कर उतर आयी थी मैं मुख्य कक्ष से बाहर

  217 सीढ़ियाँ इंतज़ार कर रही थीं मेरा लौटने के लिएभीड़ अब भी खड़ी थी कतार में फूलमाला और प्रसाद लिए हाथों में। सीढ़ी के एक ओर अनगिनत दुकानें सजी थीं ….पूजा सामग्री, फूड स्टाॅल, खिलौनों और साजसजावट के सामान की। चौड़ीचौड़ी सीढ़ियों के किनारे लोहे की बैंच भी बनी हुई थी, लोग खातेपीते जा रहे थे वहाँ बैठ कर।कहीं इलायची डली चाय खौल रही थी, कहीं भुट्टे भूने जा रहे थेमावा भी भूना जा रहा था ताजे पेड़ों के प्रसाद के लिए एक बच्चा बाँसुरी खरीद रहा था स्टाॅल सेएक महिला काँसे के कँगन का भाव तय कर रही थी उसे उलटपुलट कर देखते हुए दुकानों के पीछे पठार पर लगे पेड़ों पर वानर सेना उछलकूद मचा रही थी लोग आतेजाते रुक कर उन्हें देख रहे थेऔर तस्वीरें खींच रहे थे …. वे भी प्रसन्न चित्त थे पोज़ देते हुए 

 आखिरी सीढ़ी पर पहुँच कर मैंने वापस मंदिर की ओर देखा  …. मंदिर के काले पत्थरों का रंग आकाश पर चढ़ आया था आसमान में निकल आया था गुरुपूर्णिमा का चाँद बदली वाले आसमान में तारे आज नदारद थेसिर्फ चाँद था वहाँ रात के लहराते समन्दर में बादलों की खुली सीप के अंदर श्वेत मोती सा दमक रहा था चाँद। मैंने उसे गौर से देखा ….यह तो वही चाँद था जिससे मैं मिल कर आयी थी भीमाशंकर मंदिर में

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 mins
WordPress Center Ankara Escort: Beypazarı Escort, Pursaklar Escort, Etimesgut Escort İstanbul Escort: Esenyurt Escort, Bahçelievler Escort, Maltepe Escort Bursa Escort: Gürsu Escort, Keles Escort, İznik Escort What are the best budget smartphones available in 2025? Reason Why Everyone Love Travel Doubts About Lifestyle You Should Clarify Simple Events Calendar JS WooCommerce Product Quantity Field Plugin Woocommerce custom product tabs WPBakery Page Builder Addons Bundle Clever Viewer – Before After Plugin for WordPress Zigaform – WordPress Calculator & Cost Estimation Form Builder TASKLY – Project Management Tool Wiloke Posts Tab And Grid Post Grid Pro FlatPrice – WordPress Pricing Tables