Meritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot Oyunları, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve Kampanyalar, Mavibet Giriş AdresiMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahisleriMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Mobilden Giriş 2026Marsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor Bahisleri, Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir MiMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahislerikalitebetgrandpashabetholiganbetjojobetholiganbetholiganbetextrabetAntalya Escort BayanAntalya EscortMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisMavibetMavibet girişMavibetTeosbetRoyalbetRoyalbet girişRoyalbetMavibetMavibet girişMavibetGalabetGalabet girişGalabetUltrabetAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisBetboxBetbox girişArtemisbetArtemisbet girişArtemisbetRestbetRestbet girişRestbetSuperbetSuperbet girişSuperbetRoketbetRoketbet girişRoketbetKingroyalKingroyal girişKingroyalcasibomcasibom girişcasibomMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisTarafbetTarafbet girişTarafbetDedebetDedebet girişDedebetRamadabetRamadabet girişRamadabetPalazzobetPalazzobet girişPalazzobetFestwinFestwin girişFestwinFenomenbetFenomenbet girişFenomenbetBetwoonBetwoon girişBetwoonMaxwinRomabetLunabetLunabet girişLunabetEgebetEgebet girişEgebetBetplayBetplay girişBetplayBetcioBetcio girişBetcioBetwildBetwild girişBetwildBetkolikBetkolik girişBetkolikMavibetMavibet girişMavibetTeosbetTeosbet girişTeosbetUltrabetUltrabet girişUltrabetBetboxBetbox girişBetboxRestbetRestbet girişRestbetSuperbetSuperbet girişSuperbetRoketbetRoketbet girişRoketbetMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisTarafbetTarafbet girişTarafbetDedebetDedebet girişDedebetFestwinFestwin girişFestwinBetwoonBetwoon girişBetwoonRomabetRomabet girişRomabetBetwildBetwild girişBetwildMaxwinMaxwin girişMaxwinBetkolikBetkolik girişBetkolikteosbetteosbet girişteosbetkulisbetkulisbet girişkulisbetroketbetroketbet girişroketbetmaxwinmaxwin girişmaxwinalobetalobet girişalobetjokerbetjokerbet girişjokerbetgrandbettinggrandbetting girişgrandbettinggalabetgalabet girişgalabetegebetegebet girişegebetmavibetmavibet girişmavibetatlasbetatlasbet girişatlasbetultrabetultrabet girişultrabetbahiscasinobahiscasino girişbahiscasinobetrabetra girişbetrabetyapbetyap girişbetyapMaxwinMaxwin girişMaxwinBetpuanBetpuan girişBetpuanBetplayBetplay girişBetplayBetkolikBetkolik girişBetkolikAntalya Escort BayanAntalya Escort BayanTarafbetTarafbet girişTarafbetEgebetEgebet girişEgebetJokerbetJokerbet girişJokerbetGrandbettingGrandbetting girişGrandbettingMavibetMavibet girişMavibetUltrabetUltrabet girişUltrabetAvrupabetAvrupabet girişAvrupabetBetzulaBetzula girişBetzulaKulisbetKulisbet girişKulisbet

एक मस्तमौला की जीवन कथा ‘अंदाज़-ए-बयां उर्फ रवि कथा’

युवा लेखकों को पढ़ने से उत्साह बढ़ता है। वैसे युवा लेखकों को पढ़ने से और भी जो अपनी परम्परा से जुड़ना चाहते हैं, उसको समझना चाहते हैं। युवा कवि देवेश पथ सारिया ने ममता कालिया की किताब ‘अंदाज़े-बयाँ उर्फ़ रवि कथा’ पर जो लिखा है उसको पढ़कर याहि अहसास हुआ। आप भी पढ़ सकते हैं-

=====================

‘अंदाज़-ए-बयां उर्फ़ रवि कथा’ वरिष्ठ लेखिका ममता कालिया की सद्य प्रकाशित किताब है, जिसमें उन्होंने अपने हमसफ़र, महत्वपूर्ण कहानीकार एवं कई उल्लेखनीय पत्रिकाओं के संपादक रवींद्र कालिया को याद किया है।

रवींद्र कालिया के व्यक्तित्व के सभी नैसर्गिक रंग इस किताब में मिलते हैं। जिन पाठकों ने कालिया जी की किताब ‘ग़ालिब छुटी शराब’ पढ़ी है, उन्हें इस किताब को भी पढ़ना चाहिए। इससे न केवल कई सिरे जुड़ेंगे बल्कि एक सहयात्री का नज़रिया भी जानने को मिलेगा।

यह न सिर्फ एक पत्नी द्वारा लिखित अपने पति की स्मृतियों का कोलाज है, बल्कि एक प्रेमिका की नाजुक भावना भी यहां देखने को मिलती है, जो बात-बात में अपने रवि की मासूमियत को याद करती है। याद ममता जी अपने पति के स्वभाव के अन्य पहलुओं को भी करती हैं जैसे उनके नखरे, शरारतें, उदारता, मातृभक्ति आदि।

“उसका जीने का अन्दाज़ बेढ़ब था, बेतरतीब। जो झटके उसने खाये उसके धचके हमें भी लगे। औरों की मुश्किलों को लेकर तीन चौथाई वक़्त परेशाँ रहना। परेशाँ है तो पीना, पशेमाँ हैं तो पीना। ख़ुश हैं तब तो ज़रूर पीना। मायूस है तो मायूसी के नाम पीना।”

कालिया दंपत्ति का जीवन एक मध्यमवर्गीय दंपत्ति की कथा है। संघर्ष करते हुए इस जोड़े की जीवन यात्रा कालिया दंपत्ति को पंजाब से मुंबई, मुंबई से इलाहाबाद, इलाहाबाद से कोलकाता और वहां से दिल्ली ले गई। साहित्यिक सफ़र भी इस दौरान चलता रहा। इलाहाबाद में कालिया जी के प्रिंटिंग प्रेस चलाने के अनुभव बड़े कठिन और हिला देने वाले हैं।

इस कथा के दोनों घटक अलग-अलग संस्कृति से आए, जो इतनी विपरीत थीं कि एक को अरहर की दाल जानवरों का खाना लगती थी और दूसरी को घी से भरपूर पंजाबी खाना नहीं रुचता था। दोनों कहानीकार, दोनों के लिखने की गति अलग, प्रिय रचनाकार अलग, लिखे हुए को संभाल कर रखने का तरीका भी अलग, और आपस में कोई स्पर्धा नहीं।

अनुभव बिना संघर्ष के कहां आता है जो कालिया जी की ज़िंदगी में आता? संघर्षों से उनके भीतर का मनुष्य एवं लेखक घिस-घिसकर चमकदार होता रहा।

पंजाबियत, भोजन रुचि, शराबनोशी, स्पष्टवादिता इत्यादि तत्वों से एक मनुष्य का निर्माण हुआ जो कुछ परंपराओं को मानने से इंकार करता रहा, जीवन पश्चात अंतिम क्रिया के लिए भी जिसने विद्युत शवदाह गृह चुना।

किताब पढ़ते हुए रह रहकर यह ख़्याल आता रहा कि लेखन की दुनिया में बहुत ऊंचे पायदान पर होकर भी संघर्ष बना रहता है। संघर्ष जायज़ है पर संघर्ष में आर्थिक मुद्दों का भी शामिल होना? क्यों यह हिंदी लेखक की नियति है?

किताब में कालिया जी की बीमारी एवं आखिरी दिनों का वर्णन भी है जिसे पढ़कर मन बैठ जाता है। पर फ़िर लेखिका ख़ुद को संभालते हुए सुखद और कठिन दिनों की यादें साझा करने लगती हैं। लेखिका ने किताब का अंत उस क़िस्से का वर्णन कर किया जिसने कालिया जी को बीमारी से भी ज़्यादा दुख दिया। एक पाठक के तौर पर अंतिम लिखित पृष्ठ पर (क्योंकि सबसे अंत में फोटो एल्बम है) कालिया जी की मृत्यु का उल्लेख मुझे दुखी कर देता। वैसे भी यह दुख तो कालिया जी के चाहने वालों को रहेगा ही। पर जैसा इस किताब में लिखा है, कालिया जी अब अपने लिखे में जीवित हैं। रवींद्र कालिया भी यही चाहते थे कि वे अपना नाम बर्तनों पर नहीं, किताबों में छोड़ जाएं।

यह पुस्तक अनेक महत्वपूर्ण साहित्यकारों के बारे में संस्मरण प्रस्तुत करती है। कालिया जी सहित अन्य लेखकों के पत्र भी यहां हैं। हालांकि कालिया जी को पत्र लिखने से अधिक पत्र प्राप्त करना सुखद लगता था। उपेंद्र नाथ अश्क, निर्मल वर्मा, ज्ञानरंजन जैसे वरिष्ठ लेखकों का ज़िक्र किताब में मिलता है। मोहन राकेश और नामवर सिंह को कालिया बहुत मान देते थे। संपादक होने के नाते और आत्मीयता के चलते उनका संबंध हर पीढ़ी के लेखकों से बना रहा। तभी जितेंद्र श्रीवास्तव, कुमार अनुपम, प्रांजल धर आदि कालिया जी को देखने रात में भी अस्पताल पहुंच जाते हैं । साहित्यिक मित्रता, हंसी-मज़ाक और युवा लेखकों का संपादक के साथ रिश्ता एवं लेखकों की अपने अग्रज की फिक्र, यहां साहित्यिक रिश्तों के सभी स्वरूप मौजूद हैं।

कालिया जी ने धर्मयुग, वर्तमान साहित्य, वागर्थ एवं नया ज्ञानोदय आदि पत्रिकाओं में काम किया। उनकी संपादकीय सक्रियता एवं क्रियाविधि पर भी किताब प्रकाश डालती है। यह समझने में मदद मिलती है कि क्यों कालिया जी को ऐसा संपादक कहा जाता था जो संघर्ष कर रही पत्रिकाओं में भी एक नई जान फूंक देता था। लेखक की नब्ज़ पकड़ कर लेखक से उसका सर्वश्रेष्ठ प्रयास करवाना कालिया जी को सफल संपादक बनाता है।

ममता जी का मानना है कि ‘ग़ालिब छुटी शराब’ को मिली शानदार प्रसिद्धि की वजह से कालिया जी द्वारा लिखित अन्य महत्वपूर्ण पुस्तकों पर उतना ध्यान नहीं दिया गया, जितने की वे हक़दार थीं। ऐसी उम्मीद की जानी चाहिए कि हिंदी साहित्य के अध्येता अब इस दिशा में काम करेंगे।

यह किताब इसलिए भी पढ़ी जानी चाहिए क्योंकि एक प्रकार से यह ममता जी की आत्मकथा भी है- कविता से कहानी की तरफ आ जाने वाली ममता जी, परिवार की आर्थिक सुरक्षा के लिए नौकरी करती रहने वाली ममता जी, लेखन में गतिमान रहने वाली ममता जी, शराब का रुख न करने वाली ममता जी, रवि जी की स्मृति में विकल होती ममता जी।

यदि ममता कालिया और विस्तार से अपने जीवन के बारे में भी लिखना चाहें, तो हिंदी का पाठक वर्ग प्रतीक्षारत है।

=================================

पुस्तक: अंदाज़-ए-बयां उर्फ रवि कथा

लेखिका: ममता कालिया

प्रकाशक: वाणी प्रकाशन

अमेज़न लिंक: https://www.amazon.in/Andaaz-Bayan-Urf-Ravi-Katha/dp/9389915643/ref=mp_s_a_1_1?dchild=1&keywords=Mamta+kalia&qid=1616486419&sr=8-1\

============================================

दुर्लभ किताबों के PDF के लिए जानकी पुल को telegram पर सब्सक्राइब करें

https://t.me/jankipul

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 mins
WordPress Center Ankara Escort: Beypazarı Escort, Pursaklar Escort, Etimesgut Escort İstanbul Escort: Esenyurt Escort, Bahçelievler Escort, Maltepe Escort Bursa Escort: Gürsu Escort, Keles Escort, İznik Escort What are the best budget smartphones available in 2025? Reason Why Everyone Love Travel Doubts About Lifestyle You Should Clarify WooCommerce Frequently Bought Together Pofily – Woocommerce Product Filters – SEO Product Filter VG PostSlider – Post Slider for WordPress Before After Image Pro Addon for WPBakery Page Builder Testimonial Awesome Pro – Testimonial Plugin WordPress Slider Magazinify | News Addon for Elementor Page Builder WooCommerce Product Keyword Suggest SUMO Affiliates Pro – WordPress Plugin MMX – Make Me Christmas Agile Scrum – Project Issue Management