Meritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot Oyunları, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve Kampanyalar, Mavibet Giriş AdresiMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahisleriMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Mobilden Giriş 2026Marsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor Bahisleri, Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir MiMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahislerikalitebetgrandpashabetholiganbetjojobetholiganbetholiganbetextrabetAntalya EscortAntalya Escort BayanAntalya Escort BayanMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort BayanAntalya EscortAntalya EscortlarAntalya Escortbetgarbetgar girişbetgarbetgarbetgar girişbetgarbetyapbetyap girişbetyapbetyapbetyap girişbetyapbetnisbetnis girişbetnisbetnisbetnis girişbetniswinxbetwinxbet girişwinxbetwinxbetwinxbet girişwinxbetbetlikebetlike girişbetlikeAntalya EscortRomabetRomabet girişRomabetKulisbetKulisbet girişKulisbetTeosbetTeosbet girişTeosbetRoketbetRoketbet girişRoketbetGalabetGalabet girişGalabetAlobetAlobet girişAlobetJokerbetJokerbet girişJokerbetEnbetEnbet girişEnbetSüratbetSüratbet girişSüratbetBetbigoBetbigo girişBetbigoBetkolikBetkolik girişBetkolikCasinoroyalCasinoroyal girişCasinoroyalMasterbettingMasterbetting girişMasterbettingBetplayBetplay girişBetplayDedebetDedebet girişDedebetMaxwinMaxwin girişMaxwinAresbetAresbet girişAresbetİkimisliİkimisli girişİkimislilivebahislivebahis girişlivebahisRealbahisRealbahis girişRealbahisRinabetRinabet girişRinabeteditörbeteditörbet girişeditörbetEnjoybetEnjoybet girişEnjoybetBetcioBetcio girişBetciocasinomilyoncasinomilyon girişcasinomilyonBetzulaBetzula girişBetzula

भोगे हुए यथार्थ द्वारा सम्बन्धो से मोहभंग

हिंदी में छठे दशक के बाद लिखी गई कहानियों को केंद्र में रखकर, विजय मोहन सिंह और मधुकर सिंह द्वारा
सम्पादित एक समीक्षात्मक किताब आई है. अब उस समीक्षात्मक किताब की समीक्षा कर रहे हैं माधव राठौर. आप भी पढ़िए- संपादक
=======================================================
 
“60 के बाद की कहानियां” किताब विजय मोहन सिंह और मधुकर सिंह द्वारा सम्पादित संग्रह का नया संस्करण  लोक भारती प्रकाशन ने हाल ही में प्रकाशित किया है जोकि शामिल किये गए चौदह कहानीकारों की कहानियों की बनावट -बुनावट और उनकी विशिष्टताओं को समझने की दृष्टि से महत्वपूर्ण है। यह एक ऐसा ऐतिहासिक दस्तावेज है जो तत्कालीन स्थापित कहानीकारों के शुरूआती दौर की कहानियों को समझने में निश्चित तौर पर मददगार साबित होता हुआ दिखाई देता है। इन कहानियों का विषय और शिल्प दोनों ही दृष्टियों से पूर्ववर्ती कहानी से भिन्न है। पुरानी कहानी में जहां अपने पूर्वाग्रह है वहीं नयी कहानी ने पूर्वाग्रह से मुक्त होकर जीवन को यथार्थ रूप में देखने समझने का प्रयास किया है। ये कहानियां भोगे हुए यथार्थ से जुडी हुई है। आधुनिक मानव के जीवन को विविध कोणों से देखकर उसका सही परिप्रेेक्ष्य में चित्रण करने का प्रयास इन कहानीकारों ने किया।
 
डॉ नामवर सिंह के अनुसार, “अभी तक जो कहानी सिर्फ कथा कहती थी, या कोई चरित्र पेश करती थी अथवा एक विचार को झटका देती थी। वहीं आज की कहानी जीवन के प्रति एक नया भावबोध जगाती है।” ‘नयी कहानी’ जिन चीजों से ‘मुक्त ‘हुई है, उनमें तथाकथित ‘यथार्थवादिता ‘भी है। आज की कहानी का सत्य कहानीकार की अनुभूति है। नयी कहानी में विषयों की विविधता के साथ साथ शिल्प का नयापन भी विद्यमान है। उसमें प्रभावान्विति पर इतना जोर नहीं है, जितना जीवन के संश्लिष्ट खण्ड में व्याप्त संवेदना पर है। नया कहानीकार किसी दार्शनिक,  सामाजिक अथवा राजनीतिक विचारधारा से प्रतिबद्ध न होकर विशुद्ध अनुभूति की सच्चाई और विषय की यथार्थता के प्रति प्रतिबद्ध होता है। इन कहानियों के स्वर में हमेशा एक उपेक्षा और एक सपाट खुरदरा व्यंग्य रहता है। यह बोध न तो निराशावादी है न पलायनवादी। बल्कि एक ठोस ‘यथार्थबोध’है।
 
“सम्बन्धों से मोहभंग “इन कहानीकारों का प्रमुख बिंदु रहा है। सम्बन्ध हमारी सामाजिकता ज़ाहिर करते है क्योंकि वे हमें  एक दूसरे से जोड़ते हैंl यहाँ तक की सम्बन्ध टूटने की पीड़ा का बोध भी सामाजिक चेतना का ही अंग है। पुराना कहानीकार समस्याओं को सुलझाता था क्योंकि वह समस्याओं से बाहर होता था। वह उन्हें सुलझाना अपना कर्तव्य समझता था। लेकिन आज का कहानीकार समस्या के भीतर है इसलिए उसे सुलझाता नहीं बल्कि उसके साथ सफ़र करता है। काशीनाथ सिंह प्रगतिशील चेतना के लेखक हैं जिनकी कहानियों में’ व्यवस्था द्वारा आम आदमी का शोषण’, ग्रामीण और नगरीय जीवन मूल्यों की टकराहट, मानवीय मूल्यों का विघटन और मनुष्य का नैतिक पतन का बड़ा मार्मिक व प्रभावी चित्रण किया है। ‘आखिरी रात’ और ‘सुख’ दोनों कहानियों में सबसे बड़ी बात यह है कि विचारधारा के अंतर्वर्ती प्रवाह से आपकी कला कहीं भी आक्रांत नहीं हुई है और आपका कहानीकार निरन्तर कलात्मक समृद्धि की और अग्रसर है।
 
मधुकर सिंह की कहानियों में आधुनिकताबोध की परख और पहचान है। ‘बफरस्टेट’ और ‘कल’ दोनों कहानियों में महानगरीय बोध के सभी तत्त्व-संत्रास, ऊब, विवशता, तनाव, टूटन और बिखराव आदि मिलते है। दूधनाथ सिंह ने आज के जटिल यथार्थ को मूर्त करने के लिए नये शिल्प का प्रयोग किया है। “रक्तपात” और “इंतजार” दोनों कहानियों की अपनी अलग रोचकता है। ज्ञानरंजन मुख्यरूप से मध्यमवर्गीय जीवन की कुरूपताओं, विसंगतियों और खोखलेपन को निस्संग भाव से खोलने वाले यथार्थवादी कथाकार है। ज्ञानरंजन की कहानियों की विशेषता है कि वह अपने निजी जीवन में भोगी स्थितियों को सामाजिक धरातल तक लाने में सक्षम रहे हैं। “पिता” कहानी पुरानी पीढ़ी और नयी पीढ़ी में आये बदलाव का चित्रण करती है ।पिता की पीढ़ी अगर अपनी समकालीन स्थितियों से नहीं जुड़ पा रही है तो पुत्र की पीढ़ी भी अपने पिता की पीढ़ी को समझने की जद्दोजहद नहीं करती।
 
गंगाप्रसाद’ विमल की कहानी “एक और विदाई” में गुमशुदा पहचान की तलाश है। इसमें रिश्तों का बदलाव से दो पीढ़ियों की टकराहट का परिणाम देखने को मिलता है। महेंद्र भल्ला कृत “एक पति के नोट्स” में आत्मनिर्वासन का वह दर्द है, जिसे वह खुद झेलता है। जिस जिंदगी को वह नहीं चाहता वह जीनी पड़ रही है। यह उसकी अपनी नियति नहीं है, बल्कि आधुनिकता बोध से संपृक्त प्रत्येक व्यक्ति की नियति है। अक्षोमेश्वरी प्रताप की कहानियां “सीलन” और “अभिनय” दोनों ने समस्याओं का यथार्थ रूप में चित्रण किया है। गुणेंद्र सिंह कम्पानी ने “छाया” और “बिल्डिंग” के माध्यम से आधुनिक परिवेश को कहानी में एक नया आयाम दिया है। इसी प्रकार प्रबोध कुमार की कहानी “आखेट” और “अभिशप्त” में आधुनिक जीवन के अंतर्विरोधों को अभिव्यक्ति मिली है।
पूरे संग्रह की बात करे तो इसमें  नवपूंजीवाद, और भूमण्डलीकरण से उत्पन्न विडम्बनाओं और आधुनिक जीवन के अंतर्विरोधों को जबरदस्त अभिव्यक्ति मिली  है। यद्यपि इन कहानियों पर सामान्यता, शिल्पहीनता, सपाटता, कृत्रिमता और प्रभावहीनता के आरोप भी लगें है। मगर इसकी प्रांसगिकता की बात की जाये तो इस संग्रह के पुनःप्रकाशन से नवोदित कहानीकारों को कहानी की यात्रा को समझने का बेहतरीन अवसर मिलता है और साथ कहानी के भविष्य की आहट को भी सुन सकते है।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 mins
WordPress Center Ankara Escort: Beypazarı Escort, Pursaklar Escort, Etimesgut Escort İstanbul Escort: Esenyurt Escort, Bahçelievler Escort, Maltepe Escort Bursa Escort: Gürsu Escort, Keles Escort, İznik Escort What are the best budget smartphones available in 2025? Reason Why Everyone Love Travel Doubts About Lifestyle You Should Clarify Image Map HotSpot with Lightbox WordPress Plugin Struninn – Youtube Subscribers Live Count WooCommerce Offline Credit Card Payment Method Aether Content Hider Plugin for WordPress VC Particles 3D Background Changelog & Custom List for Elementor – Logger WooCommerce Google Merchant Product Feed Plugin – DRM, DSA & More Lawyer Directory Monkey Budget Planner Marketplace Multi Merchant Badge Plugin for WooCommerce