Meritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort Bayanİzmit Escort BayanMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot Oyunları, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve Kampanyalar, Mavibet Giriş AdresiMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahisleriMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Mobilden Giriş 2026Marsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor Bahisleri, Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir MiMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort BayanAntalya Escort Bayangalabetgalabet girişgalabetlunabetlunabet girişlunabetkalebetkalebet girişkalebetmavibetmavibet girişmavibetjokerbetultrabetultrabet girişultrabetbetciobetcio girişbetcioceltabetceltabet girişceltabetbetnanobetnano girişbetnanoprensbetprensbet girişprensbetvegabetvegabet girişvegabetromabetromabet girişromabetsüpertotobetsüpertotobet girişsüpertotobetaresbetaresbet girişaresbetpashagamingpashagaming girişpashagamingkalebetkalebet girişkalebetnakitbahisvaycasinovaycasino girişvaycasinojokerbetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahismavibetmavibet girişmavibetgalabetgalabet girişgalabetkalebetkalebet girişkalebetprensbetprensbet girişprensbetvaycasinovaycasino girişvaycasinoceltabetromabetromabet girişromabetaresbetkingroyalmeritkingmatbetmatbetmavibetinterbahismavibetinterbahisinterbahismavibetmavibetmavibet girişmavibetkalebetlunabetlunabet girişlunabetbetnanobetnano girişbetnanoromabetromabet girişromabetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisimajbetvaycasinokingroyalkingroyal girişkingroyalbetnisbetnis girişbetnisjokerbetjokerbet girişjokerbetceltabetceltabet girişceltabetaresbetaresbet girişaresbetalobetalobet girişalobetenbetenbet girişenbetgalabetgalabet girişgalabetbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetplaybetplay girişbetplaykalebetkalebet girişkalebetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisimajbetimajbet girişimajbetvaycasinovaycasino girişvaycasinoamgbahisamgbahis girişamgbahisAntalya Escort Bayankingroyalkingroyal girişkingroyalmeritkingmeritking girişmeritkingmatbetmatbet girişmatbetmatbetmatbet girişmatbetmavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahisinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibetteosbetteosbet girişteosbetceltabetceltabet girişceltabetenjoybetenjoybet girişenjoybetromabetromabet girişromabetmatbetroketbetmavibetgalabetjokerbetjokerbet girişjokerbetaresbetbetciobetcio girişbetcionakitbahisnakitbahis girişnakitbahisultrabetultrabet girişultrabetimajbetbetnismarsbahislunabetbetnanobetnano girişbetnanokalebetvaycasinovaycasino girişvaycasinoprensbetrestbetperabetperabet girişperabetmilanobetmilanobet girişmilanobetbetzulabetzula girişbetzulamatbetmatbet girişmatbetroketbetroketbet girişroketbetmavibetmavibet girişmavibetgalabetgalabet girişgalabetaresbetaresbet girişaresbetultrabetultrabet girişultrabetbetnisbetnis girişbetnisimajbetimajbet girişimajbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahislunabetlunabet girişlunabetprensbetprensbet girişprensbetrestbetrestbet girişrestbetmavibetmatbetinterbahisvaycasinobetciobetcio girişbetciokingroyalkingroyalkingroyal girişkingroyalmarsbahismarsbahismarsbahismarsbahismarsbahisgalabetgalabet girişgalabetmavibetmavibet girişmavibetaresbetaresbet girişaresbetromabetromabet girişromabetkalebetkalebet girişkalebetjokerbetjokerbet girişjokerbetbetciobetcio girişbetcioultrabetultrabet girişultrabetpiabetpiabet girişpiabetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisperabetperabet girişperabetbetnanobetnano girişbetnanoprensbetprensbet girişprensbetAlobetAlobet girişAlobetMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisEditörbetEditörbet girişEditörbetEditörbetEditörbet girişEditörbetAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisTeosbetTeosbet girişTeosbetEnjoybetEnjoybet girişEnjoybetEfesbetEfesbet girişEfesbetBetbigoBetbigo girişBetbigoXslotXslot girişXslotRomabetRomabet girişRomabetKingroyalKingroyal girişKingroyalBetkanyonBetkanyon girişBetkanyonBetplayBetplay girişBetplayrestbetrestbet girişrestbetMeritkingMeritking girişMeritkingholiganbetholiganbet girişholiganbetAntalya Escort Bayanmavibetmavibet girişmavibetmatbetmatbet girişmatbetinterbahisinterbahis girişinterbahisvaycasinovaycasino girişvaycasinokingroyalkingroyal girişkingroyalmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahis

‘कवि के साथ’ में कविता की बात

बिना कुछ अधिक बताए, किसी दावे के ‘कविता के साथ’ अपने नियमित आयोजन के पहली वर्षगांठ के करीब पहुँच गई है. ८ फरवरी की शाम युवा कवि सुधांशु फिरदौस, ‘भारतभूषण’ कवि गिरिराज किराडू और असद जैदी को सुनते हुए यह ख़याल बार-बार आता रहा कि शायद यह अकेला आयोजन है कविता का जिसके आयोजकों में सभी कविता लिखते हैं, लेकिन अपने कवि रूप को लेकर सभी कुछ संकोच में रहते हैं. सत्यानन्द निरुपम तो बहुत अच्छी कविताएँ लिखते हैं- जानकी पुल पर बड़ी मुश्किल से उनकी कुछ कविताएँ आ चुकी हैं. कविता की गहरी समझ और पैनी नजर रखने वाले आशुतोष कुमार के बारे में भी मुझे धीरे-धीरे यह बात समझ में आई कि वह कविता में हाथ आजमाते ही नहीं हैं बल्कि कवि़ता में उनका हाथ अच्छी तरह सधा हुआ है. पिछले दिनों फेसबुक पर उन्होंने कविताओं की पंक्तियाँ लगानी शुरु की तो मुझे संदेह हुआ कि वे बिना क्रेडिट दिए किसी और की कविताएँ लगाए जा रहे हैं. क्योंकि उनके कविता के गहरे पाठक होने को लेकर मन में कभी संशय नहीं रहा. बाद में समझ में आया कि वे दरअसल उनकी अपनी कविताएँ हैं. वे अपनी कविता को लेकर निरपेक्ष रहते हैं. मेरी बात थोड़ी अलग है. कविता में हाथ बहुत आजमाया. एक बार एक महाकवि ने उनको पढकर यह कहते हुए वापस कर दीं कि तुम्हारी भाषा बहुत अच्छी है. दिल टूट गया. बहुत दिनों तक कविता की तरफ मुँह नहीं किया. बाद में लिखी तो कुछ कवि-मित्रों ने बड़ी तारीफ़ की, चने की झाड़ पर बिठाने की कोशिश की. लेकिन अपन मोह में नहीं आए. फिर कविता से मुँह मोड़ लिया. अब मैं पक्का कथाकार हूं. कोई माने या न माने. कवि सब हैं लेकिन कवि कहाने की महत्वाकांक्षा किसी में नहीं. अपने गुरु मनोहर श्याम जोशी की बात बार-बार याद आती है कि बिना किसी महत्वाकांक्षा के बड़ा लेखन संभव नहीं. यह बात मैं इसलिए लिख रहा हूं क्योंकि कविता आयोजन आच्छादित इस हिंदी समय में इस तरह का अकेला आयोजन है जिसके फोकस में कविता है लेकिन जिसके आयोजक अपनी कविताओं को लेकर कुछ खास उत्साही नहीं दिखते.
हालांकि कवि के साथ के अलग होने का केवल यही कारण नहीं हो सकता. अलग-अलग पीढ़ियों, मुहावरों, राजनीति के टीन कवियों को एक साथ सुनना कविता के विविध अंतरालों को समझने का एक अवसर होता है. सत्यानन्द निरुपम के शब्दों में हर बार एक नए स्वर का कवि ढूंड निकालकर उसे विशिष्ट बना देते हैं. केवल क्रेडिट लेने के लिए नहीं. आखिर ‘कवि के साथ’ ने कभी इस बात का क्रेडिट लेने की कोशिश की कि युवा कवि अनुज लुगुन दिल्ली में पहली बार ‘कवि के साथ’ के मंच पर ही कविता पाठ करने आए और उसके कुछ दिनों बाद उनको भारतभूषण अग्रवाल पुरस्कार मिला. आगे बढ़-बढ़ कर क्रेडिट लेना, बढ़-चढ़कर आयोजना की तारीफ़ छपवाना, फेसबुक पर तस्वीरें लगाना- ‘कवि के साथ’ इन सभी आडम्बरों से दूर नहीं तो ‘लो प्रोफाइल’ में करता आया है.
यह ‘हाई प्रोफाइल’ का दौर है. तत्काल सिद्धि, तुरंत प्रसिद्धि. यह उद्देश्य ही नहीं है हमारा. कविता का एक ऐसा माहौल बने जहां बात ‘वाह!वाह! से आगे बढ़े, कुछ बात चले, कविता को लेकर हिंदी में सही सन्दर्भ बिंदु बनें. लोकप्रियता के पैमानों से हटकर कुछ मानीखेज बातें हों. आखिर कम से कम हिंदी में साहित्य लोकप्रियता के लिए नहीं लिखा जाता. साहित्य में विशेषकर कविता को लेकर वह बौद्धिक स्पेस निरंतर संकीर्ण होता जा रहा है. उसको लेकर कुछ बहसें हों, खुले ढंग से हों. ‘कवि के साथ’ की इसी में सार्थकता है और शायद यही उसकी सफलता भी. 
कल भी जिस तरह से असद जैदी ने अपनी सबसे नई कविताएँ सुनाई, गिरिराज किराडू ने अपनी प्रयोगशील कविताएँ सुनाई उससे भी इस बात की ताकीद होती है कि ‘कवि के साथ’ का बौद्धिक माहौल कहीं न कहीं कवियों को प्रेरित करता है कि वे सिर्फ तालियाँ बजवाने के लिए कविताएँ न सुनाएँ बल्कि एक गंभीर मंच पर अपनी कविताओं को परखें भी. ‘कवि के साथ’ वह मंच बनता गया है. अलग-अलग काट के कवियों के प्रयोग का मंच. किसको इसका सहभागी होने पर गर्व नहीं होगा.
बहरहाल, यह एक साल की उपलब्धियां गिनाने का वक्त नहीं है अगले एक साल में इसे और बेहतर मंच बनाने का संकल्प लेने का अवसर है. सत्यानन्द निरुपम की कल्पनाशीलता, आशुतोष कुमार की आयोजनधर्मिता को देखते हुए कहीं से इस बात का संदेह भी नहीं होता कि यह आयोजन और बेहतर नहीं होता जायेगा. सादगी और गरिमा के इस आयोजन से जुड़ना, उसका हिस्सा होना मेरे लिए भी एक बड़ी बात है.


मैंने लिखा है इसलिए इसे मेरी राय ही माना जाए- प्रभात रंजन.   

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 mins
WordPress Center Ankara Escort: Beypazarı Escort, Pursaklar Escort, Etimesgut Escort İstanbul Escort: Esenyurt Escort, Bahçelievler Escort, Maltepe Escort Bursa Escort: Gürsu Escort, Keles Escort, İznik Escort What are the best budget smartphones available in 2025? Reason Why Everyone Love Travel Doubts About Lifestyle You Should Clarify Gravity Forms IBAN Validation Interactive Maps Generator Essential Hover Effects AdFlex – Multi User Full-featured Ads System WooCommerce Request Quote & Bargaining TicketGo – Support Ticket System Glider 3D Photo Slider WordPress Plugin v1.10 MarketPlatz – Listings Marketplace & Classifieds Portal Gallery Studio – WordPress Image & Video Gallery Scroll Magic – Animation Builder WordPress Plugin