Meritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort Bayanİzmit Escort BayanMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor BahisleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir MiMeritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot Oyunları, Marsbahis Spor BahisleriMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve Kampanyalar, Mavibet Giriş AdresiMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Bonus Ve KampanyalarMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Mobilden Giriş 2026Mavibet Giriş: Mavibet Spor BahisleriMeritking Giriş: Meritking Giriş Adresi, Meritking Mobilden Giriş 2026Marsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir Mi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMarsbahis Giriş: Marsbahis Spor Bahisleri, Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Giriş Adresi, Mavibet Mobilden Giriş 2026Meritking Giriş: Meritking Canlı Destek Ve İletişimMarsbahis Giriş: Marsbahis Casino Ve Slot OyunlarıMavibet Giriş: Mavibet Bonus Ve KampanyalarMeritking Giriş: Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Güvenilir MiMavibet Giriş: Mavibet Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMeritking Giriş: Meritking Güvenilir Mi, Meritking Giriş AdresiMarsbahis Giriş: Marsbahis Giriş Adresi, Marsbahis Bonus Ve KampanyalarMavibet Giriş: Mavibet Spor Bahisleri, Mavibet Casino Ve Slot OyunlarıMeritking Giriş: Meritking Spor Bahisleri, Meritking Casino Ve Slot OyunlarıMarsbahis Giriş: Marsbahis Para Yatırma Ve Çekme İşlemleriMavibet Giriş: Mavibet Güvenilir Mi, Mavibet Bonus Ve KampanyalarAntalya Escort BayanAntalya Escort Bayanalobetenbetenbet girişenbetgalabetgalabet girişgalabetbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetplaybetplay girişbetplaykalebetkalebet girişkalebetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisimajbetimajbet girişimajbetvaycasinovaycasino girişvaycasinoamgbahisAntalya Escort Bayankingroyalkingroyal girişkingroyalmeritkingmeritking girişmeritkingmatbetmatbet girişmatbetmatbetmatbet girişmatbetmavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibetinterbahisinterbahis girişinterbahisinterbahisinterbahis girişinterbahismavibetmavibet girişmavibetteosbetteosbet girişteosbetceltabetceltabet girişceltabetenjoybetenjoybet girişenjoybetromabetromabet girişromabetmatbetroketbetmavibetgalabetjokerbetjokerbet girişjokerbetaresbetbetciobetcio girişbetcionakitbahisnakitbahis girişnakitbahisultrabetultrabet girişultrabetimajbetbetnismarsbahislunabetbetnanobetnano girişbetnanokalebetvaycasinovaycasino girişvaycasinoprensbetrestbetperabetperabet girişperabetmilanobetmilanobet girişmilanobetbetzulabetzula girişbetzulamatbetmatbet girişmatbetroketbetroketbet girişroketbetmavibetmavibet girişmavibetgalabetgalabet girişgalabetaresbetaresbet girişaresbetultrabetultrabet girişultrabetbetnisbetnis girişbetnisimajbetimajbet girişimajbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahislunabetlunabet girişlunabetprensbetprensbet girişprensbetrestbetmavibetmatbetinterbahisvaycasinobetciobetcio girişbetciokingroyalkingroyalkingroyal girişkingroyalmarsbahismarsbahismarsbahismarsbahismarsbahisgalabetgalabet girişgalabetmavibetmavibet girişmavibetaresbetaresbet girişaresbetromabetromabet girişromabetkalebetkalebet girişkalebetjokerbetjokerbet girişjokerbetbetciobetcio girişbetcioultrabetultrabet girişultrabetpiabetpiabet girişpiabetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisperabetperabet girişperabetbetnanobetnano girişbetnanoprensbetprensbet girişprensbetrestbetrestbet girişrestbetMeritkingMeritking girişMeritkingholiganbetholiganbet girişholiganbetAntalya Escort Bayanmavibetmavibet girişmavibetmatbetmatbet girişmatbetinterbahisinterbahis girişinterbahisvaycasinovaycasino girişvaycasinokingroyalkingroyal girişkingroyalmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahisjojobetholiganbetİzmit Escort Bayannakitbahisprensbetprensbet girişprensbetceltabetceltabet girişceltabetlunabetlunabet girişlunabetromabetromabet girişromabetvegabetvegabet girişvegabetbetnanobetnano girişbetnanonorabahisnorabahis girişnorabahisvaycasinovaycasino girişvaycasinoalobetalobet girişalobetvaycasinoBetzulaBetzula girişBetzulaRomabetRomabet girişRomabetAtlasbetAtlasbet girişAtlasbetBetkanyonBetkanyon girişBetkanyonBetsilinBetsilin girişBetsilinGrandbettingGrandbetting girişGrandbettingJokerbetJokerbet girişJokerbetBetnanoBetnano girişBetnanoAlobetAlobet girişAlobetRoketbetRoketbet girişRoketbetAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisholiganbetholiganbet girişholiganbetrestbetrestbet girişrestbetRestbetRestbet girişRestbetrestbetrestbet girişrestbetHoliganbetHoliganbet girişHoliganbetBetwildBetwild girişBetwilddedebetdedebet girişdedebetAmgbahisAmgbahis girişAmgbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahisMarsbahisMarsbahis girişMarsbahisinterbahisinterbahis girişinterbahismatbetmatbet girişmatbetlunabetlunabet girişlunabetbetzulabetzula girişbetzulanakitbahisnakitbahis girişnakitbahisamgbahisamgbahis girişamgbahiskingroyalkingroyal girişkingroyalkalebetkalebet girişkalebetgalabetgalabet girişgalabetbetciobetcio girişbetcioRoketbetRoketbet girişRoketbetBetplayBetplay girişBetplayRinabetRinabet girişRinabetYakabetYakabet girişYakabetCeltabetCeltabet girişCeltabetTeosbetTeosbet girişTeosbetAlobetAlobet girişAlobetBetzulaBetzula girişBetzulaAmgbahisAmgbahis girişAmgbahisBetkanyonBetkanyon girişBetkanyonGrandbettingGrandbetting girişGrandbettingGrandbettingGrandbetting girişGrandbettingmavibetmavibet girişmavibetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahisjokerbetjokerbet girişjokerbetbetbigobetbigo girişbetbigomariobetmariobet girişmariobetpiabetpiabet girişpiabetgalabetgalabet girişgalabetkalebetkalebet girişkalebetperabetperabet girişperabetbetciobetcio girişbetcio

साहिर की जन्मशती पर गुलज़ार का लेख

आज उर्दू के बड़े शायर और गीतकार साहिर लुधियानवी की जन्मशती है। आज टाइम्स आफ इंडिया में गुलज़ार ने उनके बारे में लिखा है। मोहुआ दास के साथ बातचीत पर आधारित इस लेख का हिंदी अनुवाद साभार प्रस्तुत है। अनुवाद मेरा है- प्रभात रंजन

=======================

किसी और कवि ने जुदाई को उस तरह से नहीं लिखा जिस तरह से साहिरसाब ने लिखा

साहिरसाब ने फ़िल्म और साहित्य दोनों में अपनी ज़ोरदार मौजूदगी दर्ज करवाई। उन दिनों जो लोग भी उर्दू कविता पढ़ते या सुनते थे या मुशायरों में  जाते थे वे इस बात को जानते थे कि साहिर लुधियानवी कौन थे। वह लम्बे, गोरे और सुदर्शन इंसान थे और उनके चेहरे पर चेचक के छोटे छोटे दाग थे, उनके बोलने का अपना एक खस अन्दाज़ था। हमेशा बहुत विनम्र रहते थे, कभी बढ़-चढ़ कर बात नहीं करते थे- जबकि कई बार कवि अपने पढ़ने-लिखने को लेकर बहुत बढ़-चढ़ कर बातें करते हैं- लेकिन वे बहुत सादा इंसान थे।

मुझे याद है कि उनको मंच से तब तक उतरने नहीं दिया जाता था जब तक कि वे अपनी प्रसिद्ध कविता ‘ताजमहल’ का पाठ नहीं कर लेते थे- मेरी महबूब कहीं और मिला कर मुझसे- यह कविता अवाम में बहुत मक़बूल थी। प्रगतिशील लेखक और कवि अक्सर इस बात को लेकर बहस किया करते थे कि ताजमहल को अमीरी गरीबी के नज़रिए से देखना ठीक नहीं था। लेकिन साहिरसाब पक्के कम्युनिस्ट कवि थे, और शैलेंद्र तथा अली सरदार ज़ाफ़री की तरह प्रगतिशील लेखक संघ(पीडबल्यूए) से जुड़े हुए भी थे।

इस आंदोलन से बाद में मैं भी जुड़ा। तब मैं फ़िल्मों में आया नहीं था। मैं एक मोटर गैराज में काम करता था और पीडबल्यूए की बैठकों में आता-जाता था। लेकिन मैं किस्मत वाला था कि मैं उस बंगले के आउटहाउस में रहता था जिसकी पहली मंज़िल पर साहिरसाब रहते थे। सात बंगला, अंधेरी के उस बंगले का नाम था कूवर लौज। बंगले के ग्राउंड फ़्लोर पर उर्दू लेखक कृश्न चंदर रहते थे, वे भी अपने समय के बहुत मशहूर हस्ती थे। और उस बंगले के आउटहाउस में रतन भट्टाचार्य और मेरे जैसे कुछ संघर्षरत लोग रहते थे। वह परिसर तो अभी भी है लेकिन अब वहाँ एक नई इमारत बन गई है।

जब साहिरसाब फ़िल्मों से जुड़े तो उर्दू लफ़्ज़ों के इस्तेमाल का उनका अपना ही ढंग था जो हम लोगों ने पहले नहीं सुना था। उदाहरण के लिए, जाल फ़िल्म का यह गीत ‘ये रात ये चाँदनी फिर कहाँ। और थोड़ी देर में थक कर लौट जाएगी’ जैसी पंक्तियों में जिस तरह से भाव पिरोए जाते थे वह उस समय बहुत दुर्लभ बात थी। या गुमराह फ़िल्म का यह गाना, ‘चलो एक बार फिर से अजनबी बन जाएँ हम दोनों’। किसी और शायर ने जुदाई को इस तरह से अभिव्यक्त नहीं किया जिस तरह से उन्होंने किया। आज भी आप उन गीतों को सुनते हैं तो आपके अंदर वह उसी तरह से ठहर जाता है जिस तरह से तब ठहर जाता था जब उस समय जब उनको लिखा गया था। उनके लिखे में उनके व्यक्तित्व की साफ़ झलक दिखाई पड़ती थी।

लेकिन इस सादा और विनम्र इंसान का अपना अहम और अहंकार भी था। वह फ़िल्म के संगीत निर्देशक जितनी फ़ीस माँगते थे। ऐसा नहीं था कि वे केवल बदे नामों के साथ काम करना चाहते थे। वे कहते, ‘आप अगर मेरी फ़ीस दे सकते हैं तो किसी छोटे संगीत निर्देशक के साथ भी काम कर सकता हूँ, कोई मुश्किल नहीं है।‘ इसी वजह से एन दत्ता और रवि उनके गीतों की धुन बनाते रहे। साहिरसाब को अपनी कविता को लेकर बहुत आत्मविश्वास रहता था।

वे ऐसे इंसान थे जिन्होंने लेखकों से हड़ताल करने के लिए कहा और कहा कि वे तब तक विविध भारती को गाने न दें जब तक कि उसके कार्यक्रमों में गीतकारों के नाम का भी उल्लेख न किया जाए। उसके पहले विविध भारती के कार्यक्रमों में गीत के साथ गायक-गायिकाओं तथा संगीतकारों के नाम ही लिए जाते थे। साहिरसाब ने इसके ख़िलाफ़ आवाज़ उठाई और अंत में विविध भारती तैयार हो गई।

लिखने के अलावा, फ़िल्म इंडस्ट्री में लेखकों और शायरों के सम्मान को लेकर यह उनका बहुत बड़ा योगदान है। यह आज भी प्रासंगिक है और इसी तरह जावेदसाब कोपीराइट के लिए आज भी उसी तरह से संघर्ष करते दिखाई देते हैं जिस तरह साहिरसाब अपने जमाने में संघर्ष करते थे। जावेदसाब को साहिरसाब बहुत मोहब्बत करते थे क्योंकि वे उनके करीबी दोस्त जानिसार अख़्तर के बेटे थे और जावेदसाब एक तरह से उनके घर में बड़े हुए थे।

वे ऐसे पहले गीतकार थे जिनके पास अपनी कार थी। वे नवाब जैसे लगते थे। असल में, वे एक नवाब के बेटे थे। उनके घर में उनके अलावा उनकी माँ(सरदार बेगम) और रामप्रकाश अश्क़ रहते थे, जो उनके बहुत अज़ीज़ दोस्त थे और पाकिस्तान से ही उनके साथ आए थे। उनकी माँ एक सख़्त किस्म की महिला थीं। हमेशा सफ़ेद लखनवी चिकेन की सलवार क़मीज़ में रहती थीं। वह उनको बहुत प्यार करती थीं और उनको बच्चों की तरह डाँट लगाती थीं- बहुत डाँटती थीं, और पूरे बंगले में उनकी आवाज़ गूंजती रहती थी।

=====================

दुर्लभ किताबों के PDF के लिए जानकी पुल को telegram पर सब्सक्राइब करें

https://t.me/jankipul

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 mins
WordPress Center Ankara Escort: Beypazarı Escort, Pursaklar Escort, Etimesgut Escort İstanbul Escort: Esenyurt Escort, Bahçelievler Escort, Maltepe Escort Bursa Escort: Gürsu Escort, Keles Escort, İznik Escort What are the best budget smartphones available in 2025? Reason Why Everyone Love Travel Doubts About Lifestyle You Should Clarify PLUS Admin – WordPress White Label Branding Admin Visual Composer | Pricing Tables By NBGoyani HTML5 Video Player WordPress Plugin Gym Master – Gym Management System WooCommerce Variations Table WooCommerce Advance Request A Quote | Product Enquiry Multi Hospital – Hospital Management System ADF – Amazon Discount Finder for WordPress PDF Password Protect WooCommerce Event Ticket